Thursday, 25/02/2021

TÚ TÀI XÚI QUẨY

09:53 02/03/2019

Cơ quan quản lý luận của Viện Khoa học Môi Trường và Xã hội. Kẻ hôm nay nghèo khó biết đâu ngày sau lại giàu sang; đang lúc vinh hoa há lại nghĩ về sau khổ sở.

Kẻ hôm nay nghèo khó biết đâu ngày sau lại giàu sang; đang lúc vinh hoa há lại nghĩ về sau khổ sở.

Nay xin kể một câu chuyện về kẻ trước gặp cảnh bần hàn, sau lại được vinh hoa phú quý. Các vị khán quan, hẳn các vị cũng biết, Hàn Tín cũng có khi phải nhẫn nhục chui qua khố người ta, Tô Tần cũng có khi bị vợ khinh không thèm ngó tới. Sau khi nghe câu chuyện bình thoại này, mọi người hãy vững chí ngẩng đầu vượt qua những ngày khó khăn, chớ vội buông xuôi.

Có thơ rằng:

Cỏ héo mùa thu sẽ gặp xuân,

Sâu đo có lúc cũng vương thân.

Họa hổ chẳng thành anh chớ mỉa,

Vuốt nanh rồi có lúc kinh nhân.

Lại nói, trong khoảng niên hiệu Thiên Thuận triều Đại Minh ta, ở huyện Tương Lạc phủ Diên Bình tỉnh Phúc Kiến có một viên quan họ Mã tên là Vạn Quần, làm đến chức “Lại khoa cấp sự trung”. Vì thái giám Vương Chấn chuyên quyền hại nên Mã Vạn Quần bị bãi chức, làm thứ dân. Phu nhân của Mã Vạn Quần mất sớm, chỉ có một cậu con trai tên là Mã Nhiệm, biểu tự là Đức Xưng. Mười hai tuổi Mã Nhiệm bắt đầu đi học, rất thông minh, chăm chỉ. Sự thông minh của cậu ta cũng như Nhan Tử Uyên, học một biết mười. Nói về kiến thức thì cũng như Ngu Thế Nam sách đầy năm xe. Thật là một con người văn chương cái thế, nổi tiếng hơn người.

Khỏi phải nói, Mã Cáp Sự yêu quý chàng như vàng như ngọc. Những con nhà giàu có trong làng thấy chàng là quý công tử lại bác học đa tài như thế, sớm muộn cũng vinh hiển nên thi nhau xu nịnh chàng, trong đó có hai kẻ bợ đỡ ra mặt. Một là tên Hoàng Thắng, trác hiệu là “Hoàng Bệnh Qủy”; một tên Cố Tường, trác hiệu là “Phi Thiên Pháo Thượng” (pháo thăng thiên). Tổ tiên hai người này cũng từng làm quan của nhà nhà giàu có, những đến thời nay thì cả hai đều dốt nát, một chữ bẻ đôi cũng không biết, nhưng cũng ra vẻ là thư sinh. Cả hai tên đều nịnh bợ Mã Đức Xưng, hy vọng sau này chàng giàu sang sẽ có chỗ đi lại để được thơm lây. Còn Mã Đức Xưng lại là người quân tử trung hậu, người ta lấy lễ đãi mình thì mình cũng lấy lễ đáp lại, thấy họ ân cần, chàng cũng coi họ là bạn. Hoàng Thắng lại còn hứa gả em gái là Hoàng Lục Anh cho Mã Đức Xưng. Đức Xưng nghe nói người con gái ấy tài sắc vẹn toàn, trong lòng rất mừng. Nhưng từ nhỏ chàng đã thề rằng:

Chờ khi kim bảng đề anh đã,

Mới nói hôn nhân chuyện động phòng.

Mã Cấp Sự thấy con lập chí như vậy, cũng không cố ép, cho nên chàng đã quá hai mươi mà vẫn chưa lấy vợ.

Đã sắp đến kỳ thi hương, bỗng một hôm Hoàng Thắng và Cố Tường mời Mã Đức Xưng đi dạo phố mua sách. Họ thấy bên cạnh hiệu sáchs có một hiệu xem bói, trên biển đề rằng:

Muốn biết mệnh tốt xấu,

Hãy hỏi Trương Thiết Khẩu.

Mã Đức Xưng nói:

  • Người này tên là Thiết Khẩu, chắc là nói thẳng.
    Mua sách xong họ bèn vào hiệu xem bói, chắp tay nói với Trương tiên sinh:
  • Kẻ học trò hèn này xin tiên sinh chỉ giáo.

Trương Tiên Sinh hỏi chàng ngày tháng năm sinh, tính số ngũ hành sinh khắc, tính lý hư thực ngũ tinh, suy đoán một hồi, rồi nói:

  • Ngài không trách tiên sinh mới dám nói thật!

Mã Đức Xưng nói rằng:

  • Người quân tử chỉ hỏi tai họa, không hỏi phúc phận, cần gì giấu giếm.

Hoàng Thắng, Cố Tường đứng bên cạnh sợ thầy bói nói năng xúc phạm đến công tử, Hoàng Thắng liền nói:

  • Thầy xem cho tử tế không được nói bậy đấy!

Cố Tường hùa theo:

  • Vị này là đại danh sĩ trong huyện, thầy chỉ xem đỗ thứ hai hay đỗ đầu.

Trương tiên sinh nói:

  • Tôi cứ theo lý mà nói thẳng, chẳng biết có đúng không. Nghi đây “thiên tài quy lộc”, mệnh chủ cao quý, theo lý tất sinh trong nhà quan.

Hoàng Thắng, Cố Tường vỗ tay cười lớn:

  • Thầy giỏi lắm, đoán đúng đấy.

Trương tiên sinh tiếp:

  • Chỉ hiềm từ tuổi hai mươi hai thời vận không may, tai nạn liên tiếp, họa không phải nhỏ, không những phá sản mà có thể còn nguy đến tính mạng. Nếu qua được vận hạn đến năm ba mốt tuổi, hậu vận sẽ được năm mươi năm phú quý. Chỉ e một vũng nước nhỏ cũng không nhảy qua được.

Hoàng Thắng chửi:

  • Nói như rắm thối.

Cố Tường vung nắm đấm:

  • Đánh vẹo cái mỏ sắt của nó đi.

Mã Đức Xương vội vàng ngăn lại:

  • Vận số vi diệu lắm, có thể bảo ông ấy đoán không trúng là được rồi, để ý làm gì!

Hoàng Thắng, Cố Tường vẫn còn chửi rủa, Mã Đức Xưng phải hết sức khuyên giải mới thôi. Thầy bói chỉ mong vô sự, cũng không đòi tiền nữa.

Chính là:

A dua ai cũng thích,

Nói thẳng chẳng ai ưa.

Bấy giời đến cả Mã Đức Xưng cũng cho rằng công danh đã ở trong tầm tay, tuy không trách thầy bói nọ nhưng cũng chả tin. Ai ngờ thi liền cả ba khoa đều không có tên trên bảng, tính ra đã hai mươi mốt tuổi. Tuy tuổi không phải lớn nhưng trượt liền mấy lần cũng cảm thấy không may. Lại một năm trôi qua, vừa đúng hăm hai tuổi. Mã Cấp Sự có một kẻ học trò tham gia bè đảng của hoạn quan Vương Chấn, bị Vương Chấn sai khiên, vu cáo Mã Vạn Quần thời còn làm quan tham ô vạn lạng, yêu cầu truy tố. Mã Vạn Quần vốn là một vị quan thanh liêm, nghe tin ấy tứ giận phát ốm, mấy hôm thì mất. Mã Đức Xưng đau thương vô hạn, gắng lo tang lễ chu tất. Lại gặp phải bọn nha lại đón ý bề trên bắt phải nộp vạn lạng bạc. Bấy giờ chỉ còn cách bán hết gia sản, chỉ còn lại một khoảnh ruộng nhỏ quan phủ không biết. Mã Đức Xưng nghĩ Cố Tường là chỗ bạn bè thân, nên nhờ Cố Tường nhận chỗ ruộng ấy là của anh ta. Lại còn được một ít tài sản trị giá khoảng mấy trăm lạng vàng gửi ở nhà Hoàng Thắng. Bọn nha lại tịch thu hết sản nghiệp của nhà họ Mã đem bán, vẫn bảo là chưa đủ vạn lạng, lại ra sức bới lông tìm vết không thôi. Mã Đức Xưng phải ở tạm trong nhà giữ mộ của cha.

Bổng một hôm, Cố Tường sai người đến nói rằng, khoảnh ruộng còn lại của nhà họ Mã, quan phủ đã biết, không thể giấu giếm được nữa. Mã Đức Xưng chẳng biết làm sao, đành phải nộp cho quan. Về sau mới biết là do chính Cố Tường khai báo, một là để khỏi liên lụy, hai là để lấy lòng nha lại. Đức Xưng biết lòng người gian hiểm, chỉ cưới nhạt. Hơn một năm sau, Mã Đức Xưng đến nhà Hoàng Thắng để lấy lại những thứ trước đây gửi nhờ. Đến mấy lần Hoàng Thắng cũng không tiếp, cuối cùng Thắng sai người đưa đến một phong thư. Mã Đức Xưng mở ra xem, bên trong không có thư, chỉ có một ít giấy biên lai. Trên biên lại ghi lại cụ thể từng món chi tiêu ăn chơi ngày trước cộng lại rất nhiều khoản Đức Xưng phải tiêu, tất cả đều khấu trừ hết, không còn dư lại khoản nào.

          Đức Xưng cả giận, chàng xé vụn tờ biên lai trước mặt người đưa thư, mắng lớn: 

  • Đồ chó má! Từ nay không thèm gặp mặt hắn nữa!

Từ đó việc hôn nhân với em gái Hoàng Thắng cũng không nhắc đến nữa.

Hoàng Thắng đang muốn tuyệt giao với nhà họ Mã, thái độ của Đức Xưng chính hợp ý hắn. Thật đúng như bốn câu của Phùng Công thời Tây Hán:

          Một sang một hèn,

Giao tình mới rõ.

Một chết một sống,

Mới rõ giao tình.

Mã Đức Xưng cử tang ở nhà giữ mộ, áo quần lam lũ, bữa đói bữa no. Chàng nghĩ thầm:  “Khi cha ta hãy còn sống, từng đã giúp đỡ bao nhiêu người khác; nay ta gặp cảnh khốn khổ, ai là người giúp đỡ ta đây?”.

Lão bộc họ Vương cũng giữ mộ với chàng bàn rằng nên đốn mấy cái cây bên mộ bán đi, Đức Xưng không chịu. Lão Vương lại chỉ mấy cây bách ven đường nói:

  • Cây kia không ở gần mộ, bán đi cũng không sao.

Đức Xưng bằng lòng, gọi người đến ngã gia. Hạ một cây xuống, không ngờ trong ruột đã bị sâu mọt đục rỗng, chẳng đáng tiền. Lại hạ một cây nữa, cũng thế. Đức Xưng than thở:

  • Đúng là số mệnh !

Đành bó tay.

Hai cái cây hạ xuống chỉ làm củi đun, bán chẳng được mấy tiền, tiêu vài ngày là hết. Trong nhà còn có một thằng nhỏ để sai vặt mới mười hai tuổi, bảo lão Vương đem bán nó đi, được năm bạc. Thằng nhỏ đến nhà người ta, đêm đêm lại cứ đái dầm, chủ nhà không chịu được, đem trả lại lão Vương, lấy lại tiền. Bất đắc dĩ Đức Xưng phải bớt đi hai lạng. Thật kỳ quái, lần này trở đi thằng bé lại không đái dầm nữa. Thằng bé đái dầm mấy đêm đã mất toi hai lạng bạc. Chuyện không nói nữa.

Ngày tháng thoi đưa, ba năm cư tang đã mãn, Đức Xưng nghèo khổ cùng cực, chẳng biết than thở cùng ai. Chàng nhớ lại một ông chú họ làm quan ở Hàng Châu, Chiết Giang; lại có ông tri huyện Đức Thanh ở Hồ Châu cũng là học trò của phụ thân ngày trước, chi bằng đi tìm thử, trong hai người ấy may ra có thể gặp được một người. Chàng bèn đem vài thứ lặt vặt còn lại nhờ lão Vương bán đi để làm tiền lộ phí.

Chàng giặt giũ mấy bộ quần áo cũ, gói vào trong tay nải, lên thuyền đến thẳng Hàng Châu. Hỏi đến ông chú thì mới hay chú ốm chết mười ngày trước. Lại đến huyện Đức Thanh tìm ông tri huyện thì ông này mấy ngày trước vì chuyện bổng lộc mà tranh cãi với quan trên, bị đuổi về, cáo bệnh đóng cửa, không làm sao gặp được. Rõ là :

Thời đến, gác Đằng buồm thuận nẽo,

Vận xui bia Tiến sét tan tành.

Đức Xưng đến hai nơi tìm người chẳng gặp, lại nghĩ rằng ở Nam Kinh có nhiều người quen đang làm quan, nên đáp thuyền đến Kinh Khẩu. Chàng muốn qua sông, nào ngờ mấy ngày liền gió tây không ngớt, thuyền không qua được, đành phải lên Cú Dung đi bộ, đến Lưu Đô.

Chàng đi khắp các cửa thành ở Lưu Đô rồi theo về cửa Thống Tế mà vào thành, đến quán trọ nghỉ lại một đêm. Sớm hôm sau chàng đến các nha môn nghe ngóng. Những nhà quen thuở trước làm quan, bây giờ người thì được thăng chức đi nơi khác, người thì đã chuyển đi, người thì đã chết, kẻ thì phá sản, chẳng gặp được một ai. Đến thì dễ mà trở về thì khó. Cứ loay hoay như thế, bất giác lại hơn nửa năm trôi qua, được ít tiền thì đã tiêu hết nhẵn. Tuy không học Ngũ Tử Tư ăn xin ở chợ nước Ngô nhưng cũng khó tránh khỏi đi ăn nhờ cơm chay ở cửa chùa như Lữ Thông Chính.

Một hôm, Đức Xưng đang đến ăn nhờ cơm chay ở chùa Báo Ân, bỗng gặp một người đồng hương. Chàng hỏi chuyện ở quê nhà mới biết rằng ở tỉnh nhà đã tổ chức kỳ thi cho các giám sinh. Mã Đức Xưng hồi còn để tang không có lễ vật cho vị hiệu trưởng, lại không hề xin đi du học xa quê, cũng không ngờ lại đi xa lâu vậy. Đến nay vì không có tin tức gì của chàng, khảo quan cho rằng chàng trốn đi nên xóa tên chàng ở trường giám. Xa ngàn dặm chàng chẳng có cách gì biện bạch. Thật là :

Nhà dột lại thêm mưa suốt sáng,

Thuyền đầy lại gặp gió ngăn đầu.

Đức Xưng nghe tin ấy, ngậm ngùi than thở, chẳng mặt mũi nào về quê.

Chàng muốn tìm một chỗ dạy học kiếm ăn qua ngày. Ai ngờ người đời mắt trắng, chẳng ai biết đến chàng. Họ nghe rằng có một chàng công tử tha hương bộ dạng như thế thì cho rằng là tuồng lêu lổng, bảo là có tài nhả ngọc phun châu thì ai mà tin, ai mà mời. Một thời gian nữa lại trôi qua, các hòa thượng đều trách Đức Xưng, lời nói của họ xấc xược, chàng không chịu nổi.

Cũng may trời không nỡ đẩy người đến chân tường, có một vi quan chuyển lương gọi là Triệu chỉ huy, cần có một thư sinh cùng đi Bắc Kinh, một là để có bạn đường, hai là để làm thư ký. Ông ta tình cờ nói chuyện với nhà sư trụ trì. Đức Xưng nghe được, nghĩ rằng: “ Nhân dị này mình đi Bắc Kinh một chuyến chẳng tiện lắm sao?”, bèn nhờ nhà sư giới thiệu. Nhà sư kia cũng đã muốn tống khứ chàng thư sinh kiết xác này đi cho rảnh, bèn khen ngợi Đức Xưng với Triệu chỉ huy, lại nữa tiền trả cho chàng cũng rất rẻ. Triệu chỉ huy là võ quan, chẳng kể ba bảy hăm mốt gì, chỉ cần giá rẻ là được. Bèn hẹn gặp Đức Xưng ở chùa, chọn ngày mời xuống thuyền cùng đi. Đức Xưng ăn nói lưu loát, chủ khách rất hợp ý nhau.

Chẳng bao lâu thuyền đến cửa sông Hoàng Hà, Đức Xưng tình cờ lên bờ tản bộ. Bỗng nghe một tiếng “ầm”, như thể trời long đất lở. Chàng hoảng hốt lại nhìn, bỗng giật mình kinh hãi. Thì ra sông lở. Thuyền lương do Triệu chỉ huy thống lĩnh tán loạn chẳng biết trôi dạt đi đâu. Chỉ thấy thế nước cuồn cuộn, chẳng biết bến bờ. Đức Xưng hoảng loạn nhìn trời gào khóc, than răng: “Trời hại tôi rồi, chi bằng chết quách!”. Vừa định nhảy xuống sông bỗng có một cụ già giữ lại, hỏi rõ nguyên do. Nghe Đức Xưng kể xong cụ già thương xót nói:

  • Tôi thấy cậu tuổi trẻ tài cao, tương lai há lại chẳng có ngày hiển đạt sao? Đây đã gần Bắc Kinh, lộ phí cũng không nhiều nữa. Gìa có đem theo ba lạng bạc vụn xin tặng cho cậu.

Nói rồi cụ già tho tay vào mò trong ống tay áo, nhưng mò mãi mà chỉ thấy rỗng không, kêu luôn mấy tiếng:

  • Lạ thật, lạ thật !

Nhìn kỹ, ống tay áo có một lỗ thủng. Thì ra cụ già ra đi từ sớm, không rõ có thằng trộm nhãi nhép nào đó đã xẻo mất ông tay áo của cụ. Cụ già than thở:

  • Người xưa nói: “Khi ta muốn giúp chàng, thị vận chàng chẳng may”. Hôm nay ta muốn giúp cậu, nhưng số trời lại vậy. Chẳng phải già này tiếc gì với cậu, nhưng quả thật cậu xúi quẩy quá. Muốn mời cậu về nhà nhưng đường lại xa.

Cụ già bèn dẫn Đức Xưng đến chợ, mượn năm đồng bạc tặng chàng. Đức Xưng cảm động trước tấm lòng của cụ già nên nhận lĩnh, hai ba lần cảm tạ rồi chia tay. Đức Xưng nghĩ với năm đồng này làm sao đủ lộ phí. Chàng nghĩ ra một cách, bèn mua giấy bút, bán chữ dọc đường.

Đức Xưng viết rất đẹp, nhưng vì vận chàng không may nên chẳng gặp được người nào biết thưởng thức mà trả giá cho phải, chẳng qua chỉ mấy người nhà quê, mấy nhà buôn lặt vặt mua vài trang dán lên tường.

Đức Xương bữa đói bữa no, lê bước đến được Bắc Kinh, vào một quán trọ. Chàng hỏi chủ quán về mấy vị hương thân quanh vùng, biết có hai vị lão niên đồng liêu với cha chàng; một vị họ Vưu làm thị lang ở bộ binh, một vị Quang Lộc Tả Khanh họ Tào. Chàng viết danh thiếp xin yết kiến ông họ Tào. Họ Tào thấy chàng áo quần nhếch nhác, có vẻ không ưa, lại nghe nói chàng là con nhà thù oán với Vương Chấn, nên không dám chứa chấp, tặng chàng vài thứ lặt vặt rồi để chàng đi. Lại đến gặp Vưu Thị Lang. Cái ông họ Vưu này cũng chẳng tử tế gì, viết một lá thư giới thiệu chàng đến gặp ông tổng binh họ Lục. Chủ quán thấy phong thư này cho rằng chàng đã gặp dịp, bèn cho chàng mượn năm lạng bạc. Chẳng ngờ gặp phải lúc bọn giặc phương Bắc quấy nhiễu, giết người cướp của, Lục tổng binh trở tay không kịp nên bị triều định luận tội, giải về kinh đô, đến cả Vưu Thị Lang cũng bị cách chức. Mã Đức Xưng lao đao ở ngoài biên ải ba bốn tháng chẳng gặp được ai, lại phải trở về kinh đô, vào ở trong quán trọ.

Chủ quán mất toi năm lạng bạc, chẳng biết làm sao. Đức Xưng lại thiếu tiền trọ, chủ quán muốn đẩy chàng đi bèn nghĩ ra một cách. Ở ngõ phía trước có nhà một ông Thiên Hộ Lưu. Ông này có đứa con trai lên tám, cần mời một thầy giáo dạy học, chủ quán bèn giới thiệu với Đức Xưng. Lưu Thiên Hộ cả mừng, trả trước cho chàng hai mươi lạng bạc. Chủ quán bèn trừ chàng một quý tiền trọ. Lưu Thiên Hộ giữ đúng lễ, đã tặng Đức Xưng một bộ quần áo mới, đón chàng đến nhà dạy học. Từ đó chàng được no ấm, việc dạy học cũng khá nhàn, chàng có thời gian ôn lại kinh sử, lại viết văn chương. Nhưng mới dạy học được ba tháng cậu học tò bị lên đậu, thầy thuốc chữa bệnh không khỏi, được mười hai ngày thì chết. Lưu Thiên Hộ chỉ được một mụn con, vô cùng thương xót. Lại có kẻ tiểu nhân xấu bụn nói với ông ta rằng:

  • Mã Đức Xưng là một hung tinh chuyên gieo tai họa, anh ta đến đầu là mang tai ương đến đó. Triệu chỉ huy mời anh ta thì hỏng hết cả đoàn thuyền vận lương, Vưu Thị Lang tiến cử anh ta thì mất chức. Anh ta là một tú tài xúi quẩy, không nên gần gũi với anh ta.

Lưu Thiên Hộ không nghĩ rằng sống chết có số, cứ đổ riệt rằng thầy giáo đem tai họa đến cho con mình. Khắp nơi cứ đồn đại mãi, từ đó ở Bắc Kinh người ta đặt cho Mã Đức Xưng biệt hiệu “Tú tài xúi quẩy” (đốn tú tài). Cứ thấy “Tú tài xúi quẩy” đi qua là nhà nào cũng đóng chặt cửa lại. Cứ buổi sáng gặp “Tú tài xúi quẩy” thì cả ngày chả được việc gì: buôn bán thì lỗ vốn, tìm người thì không gặp, thưa kiện thì thua lý, đòi nợ thì bị tống chửi mắng, học trò đến lớp thế nào cũng bị thầy cho mấy bạt tai. Những điều ấy khiến Mã Đức Xưng bị coi như quái vật. Thảng hoặc đường hẹp gặp phải anh ta ai cũng nhổ một bãi nước miếng, niệm câu trừ ta rồi bỏ đi. Đáng thương cho Mã Đức Xưng, vốn dòng dõi trâm anh, nhà nho uyên bác vậy mà gặp phải vận bĩ, đến nỗi ngày không bữa no, đêm không yên giấc.

Bấy giờ có vị giám sính họ Ngô, tính rất cứng cỏi, nghe anh “Tú tài xúi quẩy” ông ta không tin, đặc cách tìm gặp chàng, mời về nhà, đàm đạo những điều sở học, có ý biệt đãi. Ngồi chưa nóng chiếu bỗng nhận được thư nhà báo tin bố ốm chết, hốt hoảng cáo biệt, lại giới thiệu anh ta với người đồng hương là Lã Hồng Lô. Lã Công mời Đức Xưng đến nhà, tiếp đãi thịnh soạn, vừa mới cầm đũa, bỗng dưng nhà bếp bốc cháy, cả nhà kinh hoảng chạy toán loạn. Đức Xưng vì đói bụng nên bước ra, đang đi chậm chậm mới được mấy bước bị người ta bắt hô lên là kẻ đốt nhà, giải đến nha môn, chẳng cho phân trần, tống và nhà gian. May mà Lã Hồng Lô là người hiểu biết, chuộc Đức Xưng ra nên khỏi bị gông cùm. Từ đó biệt danh “Tú tài xúi quẩy” lại càng nổi tiếng, không ai dám gần. Mã Đức Xưng lại phải bán chữ kiếm ăn.

Viết giúp tang gia hàng chữ triệu

Đề hàng câu đối đón xuân sang.

Đêm đêm Đức Xưng ngủ đỗ khi thì ở miến tổ sư, khi thì miến Quan Thánh, khi thì ở miến Ngũ Hiển. Cũng có khi viết sớ giúp đạo sĩ, kiếm ít tiền độ nhật.

Lại nói, “Hoàng Bệnh Qủy” Hoàng Thắng, từ khi Mã Đức Xưng ra đi, mới đầu còn sợ chàng quay trở về, đến khi thấy nhà trường xóa tên Đức Xưng, không thấy chàng trở về, lại nghe người ta đồn rằng Đức Xưng theo Triệu chỉ huy vận lương lên Bắc Kinh bị nạm đắm thuyền chết đuối trên sông Hoàng Hà, bấy giờ Hoàng Thắng mới hết lo âu, sớm tối ép em gái là Hoàng Lục Anh cải giá. Lục Anh thề dù chết cũng không lấy hai chồng. Đến kỳ thi hương cuối năm Thiên Thuận, Hoàng Thắng nhờ đút lót mà được đề tên trên bảng người thi đỗ, trong làng những kẻ xu nịnh đến mừng chật cả nhà. Nghe nói nàng Lục Anh lớn tuổi chưa chồng, kẻ cầu hôn đến nườm nượp. Lục Anh cương quyết cự tuyệt. Hoàng Thắng cũng đành phải chịu.

Đến cuối mùa đông, Hoàng Thắng khăn gói lên Bắc Kinh thi Hội. Mã Đức Xưng xem bảng thi hương, đã biết tin Hoàng Thắng đắc ý, chắc chắn sẽ đến Bắc Kinh, nhớ đến mối hận ngày trước, không muốn gặp, định rời Bắc Kinh để tránh mặt. Ai ngờ Hoàng Thắng chẳng với tới được công danh, tự biết học vấn của mình thi rớt là cái chắc, cho nên chẳng để ý gì đến chuyện thi cử. Chẳng qua y mua được cái bằng cử nhân đã mừng rơn lên rồi. Y mua một cỗ xe đi đến Kinh đô, tìm một chỗ ở rộng rãi. Rồi chẳng ngó ngàng gì đến kinh sử, suốt ngày thăm hoa tìm liễu, la cà hành lạc chốn lầu xanh. Người ta thường nói “Lạc cực bi sinh”, y mắc phải bệnh hoa liễu lở loét khắp người. Gần đến ngày thi, y đem trăm lạng bạc nhờ thầy thuốc chữa bệnh, chỉ cần chóng lành. Thầy lang dùng thứ thuốc đặc trị, chỉ trong mấy ngày bao nhiêu mụn lở hết sạch, thân thể lại tươi tắn, y đến trường thi quấy quá rồi về nhà. Chưa đến nửa năm bệnh cũ bạo phát chữa trị không được, ô hô ai tai, chết không cứu được. Hoàng Thắng chẳng có anh em trai, cũng không có con cái, người trong họ đến giành giật gia sản. Vợ của Hoàng Thắng là Vương thị chẳng biết làm sao, toàn nhờ nàng Lục Anh lo lắng tang ma, đối phó với họ hàng, theo quan hệ mà phân chia tài sản, mọi người đều phục. Tự Lục Anh cũng được một khoản mấy ngàn lạng vàng. Nàng nghĩ đến tin chồng đắm thuyền chết đuối trên sông Hoàng Hà, không biết thực hư ra sao, bèn bỏ ra một ít tiền nhờ người đi thăm dò tin tức. Có người từ Bắc Kinh về nghe đồn Mã Đức Xưng chưa chết, khốn đốn ở Bắc Kinh, người ở Kinh đô đều gọi chàng là “Tú tài xúi quẩy”.

Lục Anh là bậc anh thư, am hiểu sự đời, nàng bèn thu thập hành trang, dẫn theo mấy đưa nô bộc, thuê một chiếc thuyền đi lên Bắc Kinh tìm chồng. Đến nơi, nàng thăm dò tin tức, biết đươc Mã Đức Xưng đang chép Kinh Pháp Hoa ở Đại Bi Các trong chùa Long Hưng phủ Chân Định, bèn lấy một trăm lạng bạc mua mấy bộ quần áo mới, tự viết bức thư, phong bao tử tế, sai lão bộ Vương An đến đón chồng. Nàng dặn Vương An:

  • Nay ta đã thu xếp chỗ học cho Mã tướng công, mời tướng công đến đó để ôn tập chuẩn bị ứng thí, chớ nên chậm trễ.

Vương An đến chùa Long Hưng gặp trưởng lão trụ trì, hỏi rằng :

  • Mã tướng công người Phúc Kiến ở đâu?

Trưởng lão nói:

  • Ở chỗ chúng tôi chỉ có một anh “Tú tài xúi quẩy”, làm gì có Mã tướng công nào?

Vương An nói:

  • Chính ông ta đấy, phiền cụ cho tôi gặp.

Hòa thượng dẫn Vương An đến Đại Bi Các, chỉ vào một người, nói:

  • Người ngồi bên bàn chép kinh chính là “Tú tài xúi quẩy” đấy.

Vương An hồi còn ở nhà đã từng gặp Mã Đức Xưng mấy lần, bây giờ tuy trông chàng lam lũ nhưng lẽ nào lại chẳng nhận ra, vừa gặp Đức Xưng bèn quỳ xuống cúi đầu thi lễ.

Mã Đức Xưng đang trong cảnh bần cùng hoạn nạn, đâu ngờ có chuyện này, nhất thời không nghĩ ra, vội vàng đỡ Vương An dậy, nói:

  • Túc hạ là ai?

Vương An nói :

  • Tiểu nhân là người nhà họ Hoàng ở huyện Tương Lạc, phung mệnh tiểu thư đến đón tướng công. Tiểu thư có gửi thư cho tướng công đây.

Đức Xưng bèn hỏi :

  • Tiểu thư của người đã lấy chồng về nhà nào rồi?

Vương An nói:

  • Tiểu thư vẫn thủ chí chờ tướng công đến nay, giờ vẫn chưa lấy ai. Vì cậu chủ nhà tôi mới mất, tiểu thư đến Bắc Kinh tìm tướng công, xin cho tướng công vào trường học ở Bắc Ung, mời tướng công đến nơi cho sớm.

Bấy giờ Mã Đức Xưng mới mở thư ra xem, hóa ra là một bài thơ, thơ rằng:

Tiêu Lang sao cứ viễn du         ?

Hay chăng loan vẫn đợi trên lầu.

Thanh vân ắt có ngày cất cánh,

Cầm sẵn song tiêu đến Phượng lâu.

Mã Nhiệm xem xong khẽ mỉm cưới. Vương An dâng quần áo tiền bạc, rồi mời chàng cùng đi cho kịp ngày học. Đức Xưng nói :

  • Thịnh tình của tiểu thư, ta hà chẳng biết sao? Nhưng ta đã có lời thề rằng :

Chờ khi kim bẳng đề danh đã,

Mới nghĩ hôn nhân chuyện động phòng.

Bấy lâu ta gặp cơn khốn khó, phải bỏ bê việc đèn sách. Nay có điều kiện học hành, hãy đợi sang năm thi cử đỗ đạt đã, mới dám gặp tiểu thư.

Vương An không dám gạn ép, chỉ xin chàng thư trả lời. Mã Đức Xưng lấy một tờ giấy huỳnh ti vẫn dùng để chép kinh viết 4 câu thơ phúc đáp.

Thơ rằng:

Lần lữa phong trần chán viễn du,

Tin vui, mừng sắp được ngẩng đầu.

Hằng Nga có nhớ lời hẹn ước,

Khoan giục Tiêu Lang đến Phượng lâu.

Đức Xưng phong bài thơ lại, trao cho Vương An. Vương An vội vàng trở lại Kinh đô, báo tin cho tiểu thư Lục Anh. Nàng đọc thơ xong than tiếc mãi.

Vào niên hiệu Thiên Thuận, triều đình bỗng gặp cái loạn “Thổ mộc chi biến”, Hoàng thái hậu phải tạm thời để Thành Vương nhiếp chính, đổi niên hiệu là Cảnh Thái. Hoạn quan Thánh Vương Chấn bị truy tố, tịch biên gia sản. Những người tham gia vào việc vạch mặt Vương Chấn đều được thăng quan tập tước. Hoàng tiểu thư nghe được tin này bèn sai Vương An đến chùa Long Hưng báo cho Đức Xưng biết. Đức Xưng bây giờ tuy tạm ở trọ ăn chốn tăng phong nhưng sách vở đầy án thư, ăn ngon mặc đẹp, khác hẳn ngày trước. Các hòa thượng biết được chàng là công tử họ Mã, ai cũng kính trọng. Năm ấy chàng vừa ba mươi hai tuổi, đã gặp vận may, ứng với lời tiên đoán của tiên sinh Trương Thiết Khẩu. Có thơ than rằng:

Muôn việc đều do mệnh,

Chẳng chút chi tại người.

Đức Xưng đang ở trong chùa lo việc ôn tập, được Vương An đến báo tin, liền thu thập hành trang, từ biệt trưởng lão về Kinh đô, tìm một nhà trọ nghỉ lại. Hoàng tiểu thư sai hai đứa gia đồng đến hầu hạ, lại cung cấp đủ mọi thứ cần dùng. Đức Xưng viết một tờ biểu kể rõ việc Mã Vạn Quần vì nói thẳng mà mắc họa, một là để minh oan cho cha, hai là để mình được khôi phục quyền học ở trường giám. Thánh chỉ ban ra, phục chức cho Mã Vạn Quần, lại được thăng ba cấp. Mã Nhiệm được học ở trường quốc tử giám. Điền sản trước kia bị bịch biên nay được giao trả. Đức Xưng sai gia đồng báo tin cho Hoàng tiểu thư. Lục Anh lại sai Vương An đem tiền bạc đến nơi chàng ở, giục vào trường học. Năm sau chàng đỗ đầu trường giám, bèn tổ chức tiệc mừng ở nhà trọ, kết hôn cùng Hoàng tiểu thư. Mùa xuân sau chàng đỗ khoa thi hội, đến thi đình lại đỗ bảng nhãn, được tuyển Thứ cát sĩ. Đức Xưng đăng biểu xin về thăm quê. Thánh chỉ chuẩn y, vợ chồng áo gấm về làng. Các quan phủ huyện ra ngoài thành nghênh tiếp. Ruộng vườn nhà cửa trước đây bị tịch biên bây giờ đều được trao trả lại không thiếu một tấc. Khách bạn ngày xưa bỏ đi nay lại đến đầy nhà. Chỉ có Cố Tường cảm thấy hổ thẹn phải lánh sang quận khác. Bấy giờ tiên sinh Trương Thiết Khẩu còn sống, nghe tin Mã Công tử thi đỗ vinh quy liền đến chúc mừng. Đức Xưng tặng quà rất hậu. Về sau Mã Nhiệm làm đến Thượng thư Bộ Lễ, Bộ Binh và Bộ Hình, Lục Anh được phong nhất phẩm phu nhân. Hai đứa con trai của họ đều đỗ cao, đời đời trâm anh thế phiệt. Đến nay ở phủ Dương Bình thường lấy “Tú tài xúi quẩy” làm gương, khuyến khích những chàng học trò không may thi trượt. Người đời sau có thơ than rằng:

Mưới năm lận đận thiếu tri âm,

Một sớm đăng khoa được xứng tâm.

Thu cúc xuân đào tươi thắm nở,

Phải đâu đáy bể luống mò kim.

 

HOÀNG HẢI sưu tầm

Chia sẻ bài viết

Nước mắt đồng nghiệp tiễn đưa NSND Hoàng Dũng

Trước khi qua đời hôm 14/2, nghệ sĩ Hoàng Dũng có ...

20/02/2021

Chuyến bay chưa cất cánh

Tết đến, rồi mẹ sẽ nấu cơm cúng một mình, ông sẽ ...

10/02/2021

Bộ Chính trị phân công ông Võ Văn Thưởng làm Thường trực Ban Bí thư

Bộ Chính trị phân công ông Võ Văn Thưởng, Trưởng ...

06/02/2021

Lắng nghe dân để không thẹn với dân, với Đảng

Thế là một trong những nội dung quan trọng nhất ...

31/01/2021

Nữ cảnh sát giao thông dẫn đoàn đại biểu dự Đại hội Đảng

25 nữ cảnh sát giao thông lần đầu tiên được huy ...

27/01/2021
Thong ke